آشنایی با کوبا: سرزمین سیگار، موسیقی و انقلاب - مجله گیتی رو

منبع مقاله: به کلاس کوبا شناسی خوش آمدید!

نگاهی کلی به کوبا

تاریخ و حکومت: کوبا در سال 1492 توسط کریستف کلمب کشف شد و برای قرن‌ها مستعمره اسپانیا بود. تأثیرات فرهنگ اسپانیایی و بردگان آفریقایی که برای کار در مزارع نیشکر به این جزیره آورده شدند، عمیقاً در فرهنگ امروزی کوبا ریشه دوانده است. انقلاب کوبا در سال 1959 به رهبری فیدل کاسترو و ارنستو "چه" گوارا، این کشور را به یک جمهوری سوسیالیستی تبدیل کرد. نام رسمی این کشور جمهوری کوبا است و پایتخت آن شهر هاوانا می‌باشد.

جغرافیا و آب و هوا: کوبا یک مجمع‌الجزایر است که بخش اعظم آن را زمین‌های حاصلخیز و قابل کشت تشکیل می‌دهد. این کشور دارای آب و هوای گرمسیری و معتدل است و بهترین زمان برای سفر به آن ماه‌های دسامبر تا مه است که هوا خشک‌تر و ملایم‌تر می‌باشد.

فرهنگ و مردم: مردم کوبا به خونگرمی، مهمان‌نوازی و روحیه‌ی شاد شهرت دارند. زبان رسمی این کشور اسپانیایی است و فرهنگ آن ترکیبی از تأثیرات اسپانیایی، آفریقایی و کارائیبی است. موسیقی و رقص، به ویژه سبک‌های سالسا و سان، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره مردم است و در هر گوشه و کناری می‌توان نوای موسیقی زنده را شنید. نرخ باسوادی در کوبا بسیار بالا و نزدیک به 99.8٪ است.

اقتصاد: اقتصاد کوبا یک اقتصاد برنامه‌ریزی شده دولتی است. محصولات صادراتی اصلی آن شامل شکر، نیکل، تنباکو (به ویژه سیگارهای برگ معروف)، ماهی و محصولات پزشکی است. صنعت گردشگری نیز یکی از منابع اصلی درآمد این کشور محسوب می‌شود.

شهرهای معروف و جاذبه‌های آن‌ها

کوبا شهرهای متعددی دارد که هر کدام با ویژگی‌های خاص خود، گردشگران را به سوی خود می‌کشانند.

هاوانا (Havana)

پایتخت کوبا، شهری پر از تضاد و زیبایی است که گویی در دهه 1950 میلادی منجمد شده است. هاوانا به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: هاوانای قدیم، منطقه ودادو و حومه‌های جدید.

• هاوانای قدیم (La Habana Vieja): این منطقه که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، قلب تاریخی هاوانا است. قدم زدن در خیابان‌های سنگفرش شده آن، تماشای ساختمان‌های رنگارنگ با معماری باروک و نئوکلاسیک، تجربه‌ای فراموش‌نشدنی است. میدان‌های معروفی چون میدان کلیسای جامع (Plaza de la Catedral) و میدان قدیمی (Plaza Vieja) از نقاط دیدنی این منطقه هستند.
• بلوار ساحلی مالکون (Malecón): این بلوار 8 کیلومتری، تفرجگاه اصلی شهر و نماد هاوانا است. اینجا مکانی برای گردهمایی مردم محلی، ماهیگیری و تماشای غروب آفتاب بر فراز دریاست.
• موزه انقلاب (Museo de la Revolución): این موزه که در کاخ ریاست جمهوری سابق قرار دارد، تاریخ انقلاب کوبا را از طریق اسناد، عکس‌ها و اشیاء به نمایش می‌گذارد.
• ساختمان ملی کاپیتال (El Capitolio): این بنای باشکوه که زمانی مقر دولت کوبا بوده، از نظر معماری شباهت زیادی به ساختمان کاپیتول واشنگتن دی‌سی دارد.

موزه‌های متحرک: داستان خودروهای کلاسیک آمریکایی

خیابان‌های هاوانا موزه‌ای زنده از خودروهای کلاسیک آمریکایی هستند که به نمادی فرهنگی از این کشور تبدیل شده‌اند. این خودروها که "آلمندرون" (almendrones) نامیده می‌شوند، داستانی از تاریخ، تحریم و نبوغ را روایت می‌کنند.

• پیشینه تاریخی: حضور این خودروها نتیجه مستقیم انقلاب 1959 و تحریم‌های اقتصادی متعاقب آن توسط آمریکاست. در اوایل دهه 1960، دولت آمریکا واردات خودرو و قطعات یدکی را به کوبا ممنوع کرد و دولت کاسترو نیز ورود محصولات خارجی را متوقف نمود. این امر باعث شد زمان برای صنعت خودروی کوبا متوقف شود و حدود 60,000 خودروی آمریکایی، عمدتاً مدل‌های پیش از سال 1959، در جزیره باقی بمانند.
• نبوغ کوبایی در شرایط تحریم: این خودروهای قدیمی در زبان عامیانه "آلمندرون" نامیده می‌شوند که به معنای "بادام بزرگ" است و به بدنه گرد و پف‌کرده آن‌ها اشاره دارد. در غیاب قطعات اصلی، مکانیک‌های کوبایی به استادان بداهه‌سازی و "فناوری فرانکنشتاین" تبدیل شده‌اند.
  • جایگزینی موتور: بسیاری از موتورهای V8 پرمصرف با موتورهای دیزلی کم‌مصرف‌تر روسی یا ژاپنی (مانند تویوتا و لادا) تعویض شده‌اند.
  • ساخت قطعات: مکانیک‌ها یاد گرفته‌اند که قطعات را خودشان بسازند یا حتی از قطعات لوازم خانگی برای تعمیر خودرو استفاده کنند.
  • ترکیب قطعات: رایج است که یک شورولت کلاسیک با موتور تویوتا و قطعاتی از یک فورد قدیمی کار کند.
• نقش فرهنگی و اقتصادی: این خودروها فراتر از یک وسیله نقلیه هستند. آن‌ها نماد مقاومت و خلاقیت مردم کوبا ، یکی از اصلی‌ترین جاذبه‌های گردشگری و ستون فقرات سیستم حمل و نقل عمومی و خصوصی کشور به شمار می‌روند.

ترینیداد (Trinidad) و دره کارخانه‌های شکر

این شهر که به همراه دره مجاورش در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، به خوبی توانسته معماری استعماری خود را حفظ کند. ترینیداد که در قرن هفدهم و هجدهم به لطف تجارت شکر و برده به ثروت رسید، امروزه با خیابان‌های سنگفرش، خانه‌های رنگارنگ و کلیساهای قدیمی، بازدیدکنندگان را به سفری در زمان می‌برد.

• دره کارخانه‌های شکر (Valle de los Ingenios): این منطقه که در نزدیکی ترینیداد قرار دارد، از اواخر قرن هجدهم تا اواخر قرن نوزدهم مرکز اصلی تولید شکر در کوبا بود. این دره وسیع 270 کیلومتر مربعی، یادآور ثروت عظیم حاصل از صنعت شکر و تاریخ تلخ برده‌داری است. در دوران اوج، بیش از 50 کارخانه نیشکر با بیش از 30,000 برده در این منطقه فعال بودند. جاذبه‌های اصلی آن عبارتند از:
  • خرابه‌های کارخانه‌های قند (Ingenios): بقایای بیش از 70 کارخانه قند قدیمی که به عنوان یک موزه در فضای باز عمل می‌کنند.
  • برج دیده‌بانی ماناکا ایزناگا (Manaca Iznaga): این برج 45 متری که زمانی برای نظارت بر بردگان در مزارع نیشکر استفاده می‌شد، اکنون نماد اصلی دره است و بازدیدکنندگان می‌توانند برای تماشای منظره پانورامیک از آن بالا بروند.

سینفوئگوس (Cienfuegos)

این شهر که به «مروارید جنوب» (La Perla del Sur) شهرت دارد، نمونه‌ای برجسته از شهرسازی اوایل قرن نوزدهم در آمریکای لاتین است و در سال 2005 در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

• معماری با تأثیر فرانسوی: سینفوئگوس در سال 1819 توسط مهاجران فرانسوی تأسیس شد و برخلاف دیگر شهرهای کوبا، معماری آن تحت تأثیر سبک نئوکلاسیک فرانسوی است. این شهر بر اساس اصول روشنگری و با یک طرح شبکه‌ای منظم طراحی شده است. خیابان‌های پهن، نماهای تزئین‌شده و بالکن‌های آهنی زیبا از ویژگی‌های معماری آن است.
• اهمیت تاریخی: مرکز تاریخی این شهر شامل صدها ساختمان ارزشمند از قرن نوزدهم و بیستم است و در هیچ کجای دیگر کارائیب چنین مجموعه نمادینی از ساختارهای نئوکلاسیک یافت نمی‌شود. موقعیت استراتژیک آن در کنار یک خلیج عمیق، آن را به قطب صادرات شکر، قهوه و تنباکو در قرن نوزدهم تبدیل کرد.

سانتیاگو د کوبا (Santiago de Cuba): گهواره انقلاب و موسیقی

دومین شهر بزرگ کوبا که در جنوب شرقی کشور واقع شده، به عنوان "پایتخت فرهنگی کارائیب" و مهد موسیقی آفرو-کوبایی شناخته می‌شود. این شهر نقشی حیاتی در تاریخ سیاسی و فرهنگی کوبا ایفا کرده است.

• نقش در انقلاب کوبا: سانتیاگو "گهواره انقلاب" لقب گرفته است. در 26 ژوئیه 1953، گروهی از انقلابیون به رهبری فیدل کاسترو به پادگان مونکادا (Moncada Barracks) در این شهر حمله کردند. اگرچه این حمله از نظر نظامی شکست خورد، اما به عنوان سرآغاز رسمی انقلاب کوبا شناخته می‌شود. این رویداد چنان نمادین بود که جنبش انقلابی کاسترو "جنبش 26 ژوئیه" نام گرفت.
• مهد موسیقی "سان" (Son): سانتیاگو زادگاه سبک موسیقی "سان" است که پایه‌های اصلی سالسای مدرن را تشکیل می‌دهد. این موسیقی از ترکیب ریتم‌های آفریقایی بردگان با ملودی‌های اسپانیایی شکل گرفت. سبک‌های مهم دیگری مانند "تروبا" (Trova) و "بولرو" (Bolero) نیز در اواخر قرن نوزدهم در این شهر متولد شدند.
• فرهنگ آفرو-کارائیبی: این فرهنگ غنی در "جشنواره دل کاریبه" (Festival del Caribe) یا "جشنواره آتش" به اوج خود می‌رسد. این جشنواره یک هفته‌ای در ماه ژوئیه با رژه‌های خیابانی رنگارنگ، کنسرت‌های رایگان و آیین سنتی "سوزاندن شیطان" (La Quema del Diablo) برگزار می‌شود که نمادی از پاک‌سازی و امید است.

باراکوآ (Baracoa): اولین شهر کوبا با طبیعتی بکر

باراکوآ که در شرقی‌ترین نقطه کوبا قرار دارد، اولین سکونتگاه اسپانیایی‌ها و نخستین پایتخت این کشور بود. انزوای جغرافیایی طولانی‌مدت باعث شده تا این شهر فرهنگ، طبیعت و آشپزی منحصربه‌فردی داشته باشد.

• تاریخچه: این شهر در سال 1511 توسط دیگو ولاسکز تأسیس شد و به همین دلیل لقب "اولین شهر" (Ciudad Primada) را دارد.
• طبیعت بکر: باراکوآ توسط کوه‌های سرسبز و جنگل‌های انبوه احاطه شده است. نماد طبیعی آن کوه "ال یونکه" (El Yunque) با ارتفاع 575 متر و قله‌ای صاف شبیه به سندان است. پارک ملی آلخاندرو د هومبولت، یکی از ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره یونسکو، در نزدیکی این شهر قرار دارد.
• آشپزی خاص: به دلیل وفور نارگیل و کاکائو، آشپزی این منطقه طعمی متمایز دارد. دسر معروف آن "کوکوچو" (Cucurucho)، ترکیبی شیرین از نارگیل، عسل و میوه است که در برگ نخل پیچیده می‌شود.

وارادرو (Varadero)

وارادرو بزرگترین و معروف‌ترین تفرجگاه ساحلی کوبا و یکی از بهترین‌ها در کل کارائیب است. این شهر ساحلی با بیش از 20 کیلومتر ساحل شن سفید و آب‌های فیروزه‌ای، مقصدی ایده‌آل برای شنا، آفتاب گرفتن و ورزش‌های آبی است.

دره وینالس (Viñales Valley): چشم‌انداز فرهنگی و مهد سیگار برگ

این منطقه که در غرب کوبا در استان پینار دل ریو قرار دارد، به دلیل چشم‌اندازهای طبیعی خیره‌کننده و فرهنگ سنتی کشاورزی خود، در سال 1999 به عنوان یک "چشم‌انداز فرهنگی" در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این دره قلب تپنده تولید بهترین سیگارهای برگ جهان است.

• ویژگی‌های زمین‌شناسی: تپه‌های موگوته (Mogotes):چشم‌انداز این دره 132 کیلومتر مربعی تحت سلطه تشکیلات سنگی منحصربه‌فردی به نام "موگوته" قرار دارد. این‌ها تپه‌های سنگ آهکی باستانی با دیواره‌های شیب‌دار و قله‌های گرد هستند که به صورت ناگهانی از کف مسطح و قرمز رنگ دره سر برآورده‌اند. این ساختارها حاصل میلیون‌ها سال فرسایش سنگ آهک توسط آب‌های زیرزمینی هستند که شبکه‌ای وسیع از غارها مانند "غار ایندیو" را نیز به وجود آورده‌اند.

• قلب تولید تنباکو: فرآیند سنتی سیگار برگ کوبایی:تولید سیگار برگ در وینالس یک هنر زمان‌بر است که دانش آن نسل به نسل منتقل شده و بیش از 500 مرحله دستی را شامل می‌شود.

  1. کاشت و پرورش: فرآیند با کاشت بذرهای ریز "تنباکوی سیاه کوبایی" (Tabaco Negro Cubano) در اواخر بهار آغاز می‌شود. پس از 45 روز، نشاها به مزارع اصلی با خاک غنی منطقه "Vuelta Abajo" منتقل می‌شوند.
  2. برداشت برگ‌ها (Priming): برداشت به صورت دستی و مرحله‌ای از پایین ساقه به بالا انجام می‌شود. برگ‌های هر قسمت ویژگی خاصی دارند: برگ‌های پایینی (Volado) برای اشتعال‌پذیری، برگ‌های میانی (Seco) برای عطر، و برگ‌های بالایی (Ligero) برای طعم قوی.
  3. خشک کردن در خانه‌های تنباکو (Casas de Tabaco): برگ‌ها به صورت جفتی در سازه‌های چوبی به نام "خانه‌های تنباکو" آویزان می‌شوند تا به مدت 45 تا 60 روز در جریان هوای طبیعی خشک شوند و رنگشان از سبز به قهوه‌ای طلایی تغییر کند.
  4. تخمیر (Fermentation): این مرحله حیاتی برای توسعه طعم و حذف ناخالصی‌هایی مانند آمونیاک است. برگ‌ها در توده‌های بزرگی به نام "پیلون" (Pilones) انباشته شده و در دو مرحله تخمیر می‌شوند که مجموعاً حدود 90 روز طول می‌کشد.
  5. هنر پیچیدن (Torcido): استادکاران ماهر (Torcedores) با ترکیب دقیق برگ‌های پرکننده، نگهدارنده (Binder) و لفاف (Wrapper)، سیگار را به صورت دستی می‌پیچند. در انتها، یک "کلاهک سه‌گانه" (Triple Cap) روی سر سیگار قرار می‌گیرد که نشانه اصالت است.
  6. کهنه‌سازی (Aging): سیگارهای نهایی برای مدتی در اتاق‌های با رطوبت کنترل‌شده نگهداری می‌شوند تا طعم‌ها به تکامل برسند.

فرهنگ غذایی و نوشیدنی‌های معروف کوبا

آشپزی کوبایی ترکیبی غنی از تأثیرات اسپانیایی، آفریقایی و کارائیبی است.

روپا ویخا (Ropa Vieja)

"روپا ویخا" که به معنای "لباس کهنه" است، یکی از مشهورترین غذاهای ملی کوبا محسوب می‌شود. این نام به دلیل ظاهر رشته‌رشته گوشت پخته شده در این غذاست.

• ریشه و مواد تشکیل‌دهنده: این غذا ریشه در آشپزی اسپانیایی دارد و از گوشت گوساله (معمولاً راسته) تهیه می‌شود که به آرامی پخته و سپس ریش‌ریش می‌گردد. این گوشت با سسی از گوجه‌فرنگی، پیاز، فلفل دلمه‌ای، سیر و ادویه‌هایی مانند زیره ترکیب شده و معمولاً با برنج سفید و لوبیای سیاه سرو می‌شود.

کوکتل‌های معروف

• موهیتو (Mojito): این کوکتل مشهور جهانی، نمادی از طراوت و فرهنگ کوبایی است. تاریخچه آن به بردگان آفریقایی مزارع نیشکر یا کاوشگران انگلیسی نسبت داده می‌شود. این نوشیدنی از ترکیب رام سفید، برگ نعناع تازه، شکر، آب لیموی تازه و آب گازدار تهیه می‌شود. برای تهیه آن، نعناع به آرامی با شکر و آبلیمو کوبیده می‌شود تا عطر آن آزاد گردد. ارنست همینگوی، نویسنده مشهور، از طرفداران این نوشیدنی بود.
• دایکیری (Daiquiri): این کوکتل کلاسیک نیز ریشه‌ای کوبایی دارد و نام خود را از یک ساحل و معدن آهن در نزدیکی سانتیاگو د کوبا گرفته است. گفته می‌شود که یک مهندس آمریکایی به نام جنینگز کاکس در اواخر قرن نوزدهم آن را ابداع کرد. دستور اصلی آن شامل رام، آب لیموی تازه و شکر است که با یخ شِیک می‌شود. این نوشیدنی نیز به لطف همینگوی در بار "ال فلوریدیتا" هاوانا شهرت جهانی یافت.

خلاصه

کوبا، جزیره‌ای در دریای کارائیب، با ترکیبی بی‌نظیر از تاریخ استعماری، میراث انقلابی، فرهنگ غنی و طبیعت بکر، یک مقصد گردشگری استثنایی است. پایتخت آن، هاوانا، با معماری تاریخی و خودروهای کلاسیک آمریکایی که خود داستانی از تحریم و نبوغ هستند، قلب تپنده کشور است. شهرهایی مانند ترینیداد که ثروت خود را مدیون دره کارخانه‌های شکر است، و سینفوئگوس با معماری نئوکلاسیک فرانسوی، پنجره‌ای به گذشته کوبا می‌گشایند. سانتیاگو د کوبا به عنوان "گهواره انقلاب" و مهد موسیقی "سان" نقشی حیاتی در هویت ملی دارد ، در حالی که باراکوآ، اولین شهر کوبا، با طبیعت بکر کوه ال یونکه و آشپزی خاص خود، تجربه‌ای متفاوت ارائه می‌دهد. برای علاقه‌مندان به طبیعت، دره وینالس با مناظر کارستی بی‌نظیر "موگوته" و فرآیند سنتی و هنرمندانه تولید سیگار برگ جهانی‌اش، و وارادرو با سواحل شنی سفید، مقاصدی فراموش‌نشدنی هستند. فرهنگ غذایی کوبا نیز با غذای ملی روپا ویخا و کوکتل‌های معروفی چون موهیتو و دایکیری، بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه سفر به این سرزمین است که در آن زمان به گونه‌ای دیگر جریان دارد.